SZLAK  >  GMINY  >  SZCZEGÓŁY
Kraków

Kraków, główne miasto zachodniej Galicji, położone na styku trzech zaborów było naturalnym zapleczem Powstania Styczniowego. W Krakowie werbowano powstańców, organizowano broń, prowiant, odzież, działała tu również prężna organizacja powstańcza, która w drugiej fazie zrywu zorganizowała kilkanaście wypraw mających na celu podtrzymanie walki zbrojnej. Kraków był też dobrym miejscem do wydawania tajnej prasy powstańczej.

Organizowanie zaciągu do Powstania było nielegalne. Punkty takie często zmieniały lokalizację, by nie wzbudzać podejrzeń władz, a do powstania, nawet w okresie schyłkowym, napływ wciąż był żywy. Przez pewien czas takim miejscem w Krakowie była Kamienica pod Rakiem na ul. Szpitalnej, co symbolizuje wmurowana na niej pamiątkowa tablica. Szkoda natomiast, że nie ma żadnej informacji na budynku dawnego aresztu przy ul. Kanoniczej. Dom pod Telegrafem, zwykle służący osadzaniu drobnych kieszonkowców i włóczęgów, posłużył Austriakom za miejsce przesłuchań podejrzanych o wichrzycielstwo, co kończyło się na ogół wyrokiem więzienia, np. w lochach twierdzy w Ołomuńcu. Ważniejszych wichrzycieli, np. Mariana Langiewicza (drugi dyktator powstania), przetrzymywano w wojskowym areszcie na wzgórzu wawelskim.

W kościołach Starego Miasta również napotkamy na ślady Stycznia 1863 r. Spośród wielości pamiątkowych tablic, obrazów i posągów, artystycznie najwybitniejszy jest znajdujący się w Bazylice Franciszkanów słynny witraż Stanisława Wyspiańskiego "Bóg Ojciec - Stań Się!". Tworząc to arcydzieło Wyspiański oddał hołd Powstaniu Styczniowemu. Do postaci Stwórcy pozował mu jego wuj Adam Rogowski, powstaniec styczniowy i zesłaniec, znany w Krakowie dziad proszalny, żebrzący o pomoc weteranom 1863 r. Majestatyczna postać Boga unosi się nad wodami, a jego twarz ukazana jest w aureoli rozwianych, siwych włosów z długą broda. Ta niezwykle dynamiczna wizja aktu Stworzenia uznawana jest za najwybitniejszy przejaw sztuki witrażowej.

Rzewnym świadectwem ofiary krakowskiego mieszczaństwa i młodzieży akademickiej są inskrypcje na setkach powstańczych mogił i grobów Cmentarza Rakowickiego. Nekropolia ta jest bodaj największym miejscem pochówku powstańców w obecnych granicach Polski. Po przeciwległej stronie ul. Prandoty, w części cmentarza wojskowego znajduje się wydzielona alejka, na której znajdują się powstańcze groby. Część nagrobków wymaga pilnej renowacji, by je ocalić od zupełnego zniszczenia.

**********

Powstańczym szlakiem po Krakowie

Nadgraniczny Kraków uczestniczył aktywnie w powstaniu. Walki trwały w Królestwie, do którego wyruszały kolejne oddziały formowane w Krakowie. Tutaj przygotowywano amunicję i rynsztunek, szyto mundury. Tutaj znajdowali schronienie i opiekę ranni powstańcy. W Krakowie także walczono, a przeciwnikiem był tutaj austriacki zaborca, początkowo neutralny, później wrogi. Spacerując ulicami Krakowa napotkamy wiele miejsc związanych nie tylko z tragicznymi latami 1863-64, ale także z czasami późniejszymi, kiedy to Kraków - korzystający już ze swobód, jakie dawała konstytucyjna Austria - stał się strażnikiem narodowej pamięci o powstaniu styczniowym.

czytaj więcej >>>

**********

Symboliczne dla wszystkich Polaków Wzgórze Wawelskie w czasie Powstania Styczniowego pełniło między innymi funkcję aresztu dla szczególnie groźnych wichrzycieli

W Kamienicy pod Rakiem przy ulicy Szpitalnej, przez jakiś czas werbowano ochotników do powstania

W XX wieku Szpitalna stała się ulicą antykwariatów. Jeden z nich do dziś mieści się w Kamienicy pod Rakiem

Cmentarz Rakowicki to prawdopodobnie największe, znajdujące się w Polsce, miejsce pochówku powstańców styczniowych

Groby weteranów Powstania Styczniowego znajdziemy w wojskowej części cmentarza Rakowickiego, przy ulicy Prandoty

Bóg na witrażu Stanisława Wyspiańskiego ma twarz słynnego dziada proszalnego, żebrzącego o pomoc dla weteranów z 1863

Odrestaurowana kamienica u stóp Wawelu w 1863 roku kryła sale przesłuchań dla oskarżonych o wichrzycielstwo

Klasztor OO. Franciszkanów. 27 II 1863 r. po przeprowadzonej rewizji aresztowano dwóch przebywający w nim powstańców

Kościół OO. Pijarów, w którym co roku odprawiano Msze Święte w intencji uczestników oraz przywódców Powstania

Klasztor Braci Mniejszych Kapucynów. W znajdującej się obok zabudowań ujeżdżalni przetrzymywano podkomendnych Mariana Langiewicza

Fort Luneta Warszawska, znajdujący się przy ul. Kamiennej. Po bitwie miechowskiej byli w nim przetrzymywani powstańcy nie będący obywatelami austriackimi

Więzienie św. Michała, w którym przetrzymywano powstańców

Hotel Pod Czarnym Orłem. Odbywały się w nim konspiracyjne spotkania władz Krakowa

Cmentarz Rakowicki - groby powstańców styczniowych

ta informacja posiada w swojej galerii zdjęć:  14  na stronach:  1
wstecz



              Strona Małopolskiego Szlaku Powstania Styczniowego